الملا فتح الله الكاشاني
390
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )
گويند ايشان در جواب * ( سَلاماً ) * قولى با سلامت يعنى سخنى با سداد و صواب كه به آن سالم مانند از ايذا و ضرر ايشان يا از مأثم پس سلام بمعنى تسليم باشد و يا قول سداد و مراد ترك تعرض سفها است و اعراض از مجادله و مكالمهء ايشان و تجاهل از قول و فعل جاهلان و گويند سلام اينجا بمعنى متاركه است يعنى يك ديگر را واگذاشتن و وداع كردن و از اينجا است كه اين را سلام وداع گويند يعنى ما شما را واگذاشتيم و در معرض جواب شما نميآئيم گويند مراد قول سلام عليكم است يعنى چون جهله و سفها را ببينيد سلام كنيد تا از شر ايشان ايمن گرديد كما قال اللَّه تعالى وَإِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْه وَقالُوا لَنا أَعْمالُنا وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ و اين آيه منافى آيهء قتال نيست تا منسوخ باشد چه به همه حال اعراض از سفها و ترك مقابله مستحسن است در ادب و مروت و شريعت و اسلم براى عرض و ورع ابو بردهء سلمى روايت كرده كه رسول ( ص ) فرمود از امت من جمعى باشند كه من ايشان را دوست ميدارم و ايشان مرا دوست دارند و آنها هنوز از كتم عدم بوجود نيامدهاند و گوييا من ايشان را مينگرم و ميبينم نصيحت كنندهء يكديگر باشند و آنچه دارند بر يكديگر مبذول دارند و دايم از مردمان گريزان باشند و بصفت صبر و حلم آراسته باشند و بر اصاغر رحيم باشند و با بزرگان بحرمت زيست كنند و با هم مواسات نمايند توانگران ايشان بر درويشان بذل كنند و اقوياى ايشان بر ضعفا مشفق باشند و عيادت بيماران و تشييع مردگان كنند و در طريق رفق و مدارا سلوك نمايند گفتند يا رسول اللَّه با بندگان رفق كنند فرمود نه ايشان را بنده نباشد بلكه خود خدمت نفس خود كنند و با جهلا و سفها مدارا كنند بعد از آن اين دو آيه تلاوت فرمود كه * ( وَعِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ ) * الخ و در خبر آمده كه چون حسن بصرى اين دو آيه برخواندى گفتى اين صفت روز ايشان است و صفت شب ايشان اينكه * ( وَالَّذِينَ ) * و ديگر عبد الرحمن آنند كه با وجود مجاهلهء ايشان با خلق در صحبت معاملهء ايشان با حق در خلوت به اين وجه است كه * ( يَبِيتُونَ ) * شب بروز ميآورند * ( لِرَبِّهِمْ ) * براى رضاى پروردگار خود * ( سُجَّداً ) * سجده كنندگان در وقتى از اوقات آن * ( وَقِياماً ) * و برپاى ايستادگان در وقتى ديگر مرا به سجده و قيام نماز شب است و در انوار گفته كه تخصيص بيتونه بعباد جهة آنست كه طاعت در آن احمز و اشق است و ابعد از ريا و تأخير قيام براى رعايت رويست و آن جمع قايمست و يا مصدر است كه جارى مجرى قائمين واقع شده عبد اللَّه عباس فرموده كه هر كه در شب دو ركعت نماز كند يا بيشتر از جملهء آنان باشد كه حقتعالى در اين آيه وصف ايشان نموده و نزد بعضى مراد نوافل مغرب و عشا است و اقرب آنست كه هر كه احياء بعضى يا تمام شب كند و يك نماز بگذارد براى رضاى